تدوین طرح توجیهی فنی مالی ،اقتصادی و مطالعات امکان سنجی در تبریز
تدوین طرح توجیهی فنی مالی ،اقتصادی و مطالعات امکان سنجی در تبریز
آمادهسازی و نوشتن طرح توجیهی کسب و کار که به آن Feasibility Studies یا به اختصار FS نیز گفته میشود، راهکاری مطمئن است که برای اطمینان از میزان موفقیت یک پروژه میتوان از آن استفاده کرد.
مطالعات امکان سنجی گزارشی است که بهمنظور ارزیابی معقول بودن یا نبودن یک پروژه، ارزیابی ریسکهای موجود و توجیهپذیری اقتصادی انجام میشود. با بررسی دقیق مولفههای لازم برای نگارش مطالعات امکان سنجی، احتمال موفقیت پروژه و سودآوری آن نیز افزایش پیدا میکند.
در این مقاله مراحل و نحوه نوشتن FS را بررسی خواهیم کرد تا نشان دهیم گزارش طرح توجیهی چگونه میتواند در تقویت فرآیند اجرایی، به کسبوکارها کمک کند.
دو اصطلاح طرح توجیهی و مطالعات امکان سنجی از اصطلاحات رایج در فضای کارآفرینی و ایجاد کسب و کار جدید هستند و تهیه طرح توجیهی و انجام مطالعات امکان سنجی، در اغلب مدارس کسب و کار، به عنوان بخش مهمی از فرایند کارآفرینی، مورد توجه قرار میگیرند.
این دو اصطلاح معمولاً به عنوان معادلِ Feasibility Study بهکار میروند. حتی گاهی برخی از فارسیزبانها این عبارت را به شکل مخففشده به کار میبریم و مثلاً میگوییم: «برای اجرای این پروژه یا راهاندازی آن کسب و کار، هنوز FS انجام نشده است.»
سرنوشتِ امکان سنجی و طرح توجیهی شبیه بسیاری از اصطلاحات تخصصی حوزهی کارآفرینی (مثلاً طرح تجاری یا بیزینس پلن) بوده است. به این معنا که یک کاربرد کاملاً عمومی و غیردقیق از آنها در مکالمات روزمره رایج شده و دولتها، نهادهای قانونگذاری و موسسات مالی و سرمایه گذاری هم، به تثبیت آن معنای غیردقیق کمک کردهاند.
در حال حاضر، طرح توجیهی در زبان روزمرهی ما، دربارهی سندی بهکار میرود که میتواند به تخصیص و جذب بودجه در سازمانها و یا قانع کردن بانکها به وام دادن کمک کند.
این نوع طرحهای توجیهی، ساختار مشخصی ندارند و معمولاً ترکیبی از برنامه ریزی استراتژیک و مدل کسب و کار و برخی دیگر از المانهای طرح تجاری هستند. معمولاً اطلاعات جریان نقدینگی مورد نیاز و محاسبات فروش و نرخ بازگشت سرمایه هم، کمک میکنند که ظاهر این طرح توجیهی، موجهتر باشد.
با کمی جستجو در گوگل (مثلاً با کلیدواژههای قیمت، طرح توجیهی و تومان) میتوانید با بازار آشفتهی تدوین و فروش طرحهای توجیهی بیشتر آشنا شوید.
با توجه به توضیحاتی که تا اینجا ارائه شد، ممکن است این سوال در ذهن شما شکل بگیرد که طرح توجیهی (و امکان سنجی) با طرح کسب و کار (بیزینس پلن) چه تفاوتی دارد؟
چون طرح کسب و کار هم، پیش از راه اندازی کسب و کار تنظیم میشود و ظاهراً هدف آن هم، کمک به پیاده سازی و اجرایی شدن یک ایدهی کارآفرینانه است.
در اینجا به دو مورد از کلیدیترین تفاوت های طرح توجیهی و طرح کسب و کار اشاره میکنیم.
نحوه نوشتن طرح توجیهی کسب و کار (FS)
نحوه آمادهسازی و نوشتن طرح توجیهی از سازمانی به سازمان دیگر متفاوت است و با توجه به نیازها، انتظارات و شرایط خاص هر پروژه بهصورت اختصاصی انجام میشود.
مراحل اساسی برای آمادهسازی و نوشتن طرح توجیهی کسب و کار
چند مرحله اساسی برای آمادهسازی و نوشتن طرح توجیهی کسب و کار وجود دارد که با انجام آنها گزارش FS جامع و معتبری آماده خواهد شد. این مراحل در ادامه توضیح داده شدهاند:
۱. انجام تجزیه و تحلیل اولیه
نخستین گام برای شروع نگارش طرح توجیهی کسب و کار، انجام تحلیلهای اولیه است. در این مرحله، آغاز به تفکر درباره اجرای عملی پروژه و مراحل بعدی انجام میگیرد؛ سپس، با در نظر گرفتن موارد زیر، نگارش مطالعات امکان سنجی آغاز میشود:
-
هدف اصلی از این پروژه چیست؟
-
چه منافعی از این پروژه حاصل میشود؟
-
چه خطراتی در این طرح وجود دارد؟
-
برای اطمینان از موفقیت پروژه چه نیازمندیهایی وجود دارد؟
در کل، این مرحله به ارزیابی ارزش و اهمیت پروژه میپردازد. اگر توسط کارشناسان تصمیم گرفته شود که پروژه ارزشمند است، امکانسنجی با دقت بیشتری بر روی پروژه انجام میشود.۲. ایجاد طرح کلی با تعریف هدف و محدوده
در مرحله بعدی، یک طرح کلی برای تعریف هر عنصر در گزارش مطالعه امکان سنجی ایجاد کنید؛ هدف این است که عناصر اصلی گزارش مشخص شده تا چارچوبی برای ارجاع در آینده وجود داشته باشد.
پاسخ به سوالات زیر به ایجاد چارچوب برای طرح کلی FS کمک میکند:
- آیا من ساختار سازمانی لازم برای انجام اقدامات لازم را دارم؟
- آیا پول کافی برای انجام این مراحل دارم؟
- آیا از فناوری مناسب برای تکمیل پروژه برخوردار هستم؟
- آیا میتوانم پروژه را طی زمانی مشخص تکمیل کنم؟
- آیا این اقدامات در نهایت به نفع سازمان خواهد بود؟
- آیا رقبای ما چنین اقدامی را انجام دادهاند؟ نتیجه چطور بوده است؟
- هنگام اجرایی کردن این پروژه باید از چه قوانینی آگاه باشم؟
با تمرکز بر پاسخ این سوالات، یک طرح کلی ایجاد میشود که میتواند ساختار گزارش طرح توجیهی را شکل دهد.
۳. انجام تحقیقات بازار
تحقیقات بازار و تجزیهوتحلیل وضعیت رقبا، بخش حیاتی و اساسی در فرایند آمادهسازی گزارش توجیهی پروژه (FS) است. این مرحله با هدف بررسی قابلیت انجام پروژه و ارائه نقشه روشنی از بازار و رقبا انجام میشود. برخی از مهمترین نمونههای تحقیقات بازار در آمادهسازی طرح توجیهی عبارتند از:
- ارسال نظرسنجی
- مصاحبه با مشتریان
- مصاحبه با کارشناسان
- تجزیه و تحلیل وضعیت رقبا
- استفاده از دادههای در دسترس
تحقیقات بازار به صاحبان کسبوکارها کمک میکند تا به سوالاتی که در قسمت قبل مطرح شدهاند، بهصورت مشخصتری پاسخ دهند.
۴. انجام تحقیقات سازمانی
بعد از تحلیل بازار و بررسی رقبا، مرحله بعدی در آمادهسازی گزارش طرح توجیهی (FS) انجام تحقیقات سازمانی است. در این مرحله، توانایی سازمان برای انجام پروژه بررسی میشود. آیا نیاز به تغییر وضعیت سازمان یا تغییرات در ترکیب کارکنان وجود دارد؟ آیا برای اجرای اقدامات به تکنولوژی خاصی احتیاج است؟
۵. ارزیابی قابلیت و توان مالی
در این مرحله، تمایل مشتری به پرداخت (Willingness to Pay یا به اختصار WTP) و استراتژی درآمد کسبوکار ارزیابی میشود.
قیمت گذاری برای محصولات یا خدماتی که هنوز ساخته نشدهاند، چالشی پیچیده است به همین دلیل، میتوانید پرایسینگ محصولات خود را به کارشناسان متخصص در آمادهسازی گزارش FS ارجاع دهید. تا تجزیهوتحلیل جامعی از هزینه کل توسعه محصول، جریانهای درآمدی و بازگشت سرمایه مورد انتظار (ROI) بر اساس استراتژی کسبوکار دریافت کنید.
۶. ارزیابی خطرات احتمالی
اکنون که تقریباً تصویر کاملی از گزارش امکانسنجی پروژه به دست آمده است، مرحله ارزیابی خطرات احتمالی آغاز میشود. در این مرحله، خطرات مرتبط با ایجاد و راهاندازی پروژه شناسایی میشوند و همچنین فرصتها و ریسکهای مختلفی از جمله موانع نظارتی، محدودیتهای فنی و هر گونه ریسک عملیاتی شناسایی و ارزیابی میشوند.
۷. اشتراکگذاری تجزیه و تحلیل نتایج به دست آمده
با در نظر گرفتن تمام مراحل بالا، امکان آمادهسازی و نگارش گزارش مطالعات امکان سنجی فراهم میشود؛ این گزارش میتواند به تصمیمگیری در مورد ادامه یا ترک پروژه کمک کند.
پرسشهای متداول درباره طرح توجیهی
طرح توجیهی چیست؟
طرح توجیهی گزارشی تحلیلی است که امکانپذیری اجرای یک پروژه یا کسبوکار را از جنبههای بازار، فنی، مالی، اقتصادی، حقوقی، عملیاتی و زمانی بررسی میکند. هدف آن کمک به تصمیمگیری پیش از سرمایهگذاری، جذب سرمایه، اخذ تسهیلات یا شروع اجرای پروژه است.
تفاوت طرح توجیهی و مطالعات امکانسنجی چیست؟
مطالعات امکانسنجی به فرایند تحلیل و بررسی امکانپذیری پروژه گفته میشود. طرح توجیهی معمولاً خروجی مکتوب این مطالعات است که در قالب یک گزارش برای مدیران، سرمایهگذاران، بانکها یا نهادهای تصمیمگیر تهیه میشود.
تفاوت طرح توجیهی و بیزنسپلن چیست؟
بیزنسپلن بیشتر بر مدل کسبوکار، استراتژی رشد، بازار هدف، ساختار درآمدی و برنامه اجرایی تمرکز دارد. طرح توجیهی بیشتر بررسی میکند که آیا اجرای پروژه از نظر فنی، مالی، اقتصادی، بازار و ریسک قابل دفاع است یا خیر. این دو گزارش در بسیاری از پروژهها مکمل یکدیگر هستند.
آیا طرح توجیهی برای جذب سرمایه لازم است؟
در بسیاری از موارد بله. سرمایهگذار برای تصمیمگیری به اطلاعاتی درباره اندازه بازار، مدل درآمدی، سرمایه مورد نیاز، بازده اقتصادی، ریسکها، جریان نقدی و سناریوهای رشد نیاز دارد. طرح توجیهی میتواند این اطلاعات را بهصورت منظم و قابل دفاع ارائه کند.
آیا طرح توجیهی برای اخذ تسهیلات بانکی کاربرد دارد؟
بله. یکی از رایجترین کاربردهای طرح توجیهی، ارائه به بانکها و مؤسسات مالی برای اخذ تسهیلات است. در این حالت، گزارش باید توان بازپرداخت، جریان نقدی پروژه، سرمایهگذاری اولیه، سرمایه در گردش و زمانبندی اجرای پروژه را بهصورت دقیق نشان دهد.
طرح توجیهی شامل چه بخشهایی است؟
طرح توجیهی معمولاً شامل خلاصه مدیریتی، معرفی پروژه، تحلیل بازار، تحلیل رقبا، بررسی فنی، برنامه عملیاتی، برآورد سرمایهگذاری، برآورد درآمدها و هزینهها، مدل مالی، شاخصهای اقتصادی، تحلیل ریسک، تحلیل حساسیت، سناریوسازی و جمعبندی نهایی است.
مهمترین شاخصهای مالی در طرح توجیهی چیست؟
مهمترین شاخصهای مالی شامل سرمایهگذاری اولیه، سرمایه در گردش، نقطه سربهسر، دوره بازگشت سرمایه، ارزش فعلی خالص، نرخ بازده داخلی، جریان نقدی، نرخ بازده سرمایهگذاری و نسبت پوشش بدهی است. این شاخصها باید همراه با مفروضات و تحلیل ریسک تفسیر شوند.
تهیه طرح توجیهی چقدر زمان میبرد؟
زمان تهیه طرح توجیهی به پیچیدگی پروژه، کیفیت دادههای موجود، صنعت، هدف گزارش و سطح تحلیل مورد نیاز بستگی دارد. طرحهای ساده ممکن است در زمان کوتاهتری تهیه شوند، اما پروژههای صنعتی، فناورانه یا سرمایهبر به بررسی عمیقتر بازار، فنی، مالی و ریسک نیاز دارند.
آیا طرح توجیهی موفقیت پروژه را تضمین میکند؟
خیر. طرح توجیهی موفقیت پروژه را تضمین نمیکند، اما میتواند ریسک تصمیمگیری را کاهش دهد. این گزارش با شفاف کردن مفروضات، هزینهها، درآمدها، ریسکها و سناریوهای مختلف، به مدیران و سرمایهگذاران کمک میکند تصمیم آگاهانهتری بگیرند.
چه اطلاعاتی برای تهیه طرح توجیهی لازم است؟
اطلاعات مورد نیاز شامل شرح پروژه، مشخصات محصول یا خدمت، بازار هدف، رقبا، قیمتها، ظرفیت تولید یا ارائه خدمت، هزینه تجهیزات و نیروی انسانی، هزینههای عملیاتی، سرمایه در گردش، مجوزها، برنامه زمانی، ساختار تأمین مالی و مفروضات درآمدی و هزینهای است.
